Sylwch: Diweddarwyd y data yn “demograffeg a thueddiadau” yn ddiweddar i baratoi am ddiweddariad yr asesiad poblogaeth a fydd yn digwydd yn ystod y flwyddyn nesaf. Caiff gweddill y dudalen hon ei ddiweddaru ar ôl i’r asesiad poblogaeth gael ei gyhoeddi ar 1 Ebrill 2022.

Trosolwg a Negeseuon Allweddol

  • Mae trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn tramgwyddo hawliau dynol yn sylfaenol, maent yn achosi anghydraddoldeb ac yn ganlyniad iddo, ac maent yn per goblygiadau pellgyrhaeddol i deuluoedd, plant a’r gymdeithas yn ei chyfanrwydd (Llywodraeth Cymru, 2016)
  • Mae cam-drin domestig yn costio £303.5 miliwn i Gymru bob blwyddyn. Mae hyn yn cynnwys £202.6 miliwn mewn costau gwasanaethau a £100.9 miliwn mewn cynnyrch economaidd a gollir. Os caiff y gost emosiynol a dynol ei chynnwys, mae costau ychwanegol o £522.9 miliwn (Walby 2009 dyfynnwyd yn Cymorth i Ferched Cymru, dim dyddiad)
  • Mae’r gost, yn nhermau dynol ac mewn termau economaidd, mor sylweddol nes bod hyd yn oed ymyriadau sy’n cael ychydig bach o effaith yn gost effeithiol (Llywodraeth Cymru, 2016)
  • Mae gofynion newydd o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, a Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol 2015 yn cael effaith ar y maes hwn ac yn debygol o gynyddu nifer yr achosion o gam-drin domestig a nodir
  • Gallai gwella ymatebion partneriaethol i oroeswyr leihau lefelau’r angen am wasanaethau arbenigol

Demograffeg a Thueddiadau

Mae trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn cynnwys cam-drin domestig, trais rhywiol, priodas dan orfod, anffurfio organau cenhedlu benywod, ‘trais ar sail anrhydedd’, cam-fanteisio rhywiol, masnachu a cham-drin plant yn rhywiol. Gall ddigwydd mewn unrhyw berthynas ni waeth pa bynnag oedran, ethnigrwydd, rhywedd, rhywioldeb, anabledd, incwm, lleoliad neu ffordd o fyw. (Llywodraeth Cymru, 2016).
  • Dengys data fod 376 o droseddau camdriniaeth ddomestig y flwyddyn yn Sir Benfro (225 tuag at fenywod, 151 tuag at wrywod), 248 yng Ngheredigion (187 tuag at fenywod, 61 tuag at wrywod), a 45 yn Sir Gâr (35 tuag at fenywod, 10 tuag at wrywod).
  • Dengys data fod 289 o droseddau camdriniaeth seicolegol yng Ngheredigion (203 tuag at fenywod, 86 tuag at wrywod), 260 yn Sir Gâr (163 tuag at fenywod, 97 tuag at wrywod), a 238 yn Sir Benfro (160 tuag at fenywod, 78 tuag at wrywod).
  • Dengys data fod 218 o achosion camdriniaeth ariannol yn Sir Gâr (131 tuag at fenywod, 87 tuag at wrywod), 171 yng Ngheredigion (99 tuag at fenywod, 72 tuag at wrywod), a 107 yn Sir Benfro (70 tuag at fenywod, 37 tuag at wrywod).
  • Dengys data fod 361 o achosion esgeulustod tuag at oedolion yn Sir Gâr (249 tuag at bobl 65 oed a throsodd, 112 tuag at oedolion 18-64), 283 yng Ngheredigion (192 tuag at bobl 65 oed a throsodd, 91 tuag at oedolion 18-64), a 194 yn Sir Benfro, (150 tuag at bobl 65 oed a throsodd, 44 tuag at oedolion 18-64).
  • Dengys data fod 327 o achosion camdriniaeth gorfforol yn Sir Gâr (204 tuag at fenywod, 123 tuag at wrywod), 260 yng Ngheredigion (165 tuag at fenywod, 95 tuag at wrywod), a 126 yn Sir Benfro (75 tuag at fenywod, 51 tuag at wrywod).
  • Dengys data fod dwy drosedd honedig o gamdriniaeth hiliol tuag at oedolion wedi’u hadrodd yn Sir Gâr, ac un yng Ngheredigion a Sir Benfro.

Anghenion o ran gofal a chymorth yn y presennol a’r dyfodol

Mae Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol 2015 yn nodi’n glir bod angen i bartneriaid gan gynnwys awdurdodau lleol, Byrddau Iechyd Lleol, ymddiriedolaethau’r GIG, awdurdodau tân ac achub, heddluoedd, Comisiynwyr Heddlu a Throseddu, gwasanaethau addysg, sefydliadau tai, y trydydd sector, gwasanaethau arbenigol, goroeswyr, asiantaethau trosedd a chyfiawnder a gwasanaethau prawf, gydweithio er mwyn:

  • Atal trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol
  • Diogelu dioddefwyr trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol
  • Cynorthwyo pobl y mae trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol wedi effeithio arnynt.

“gweithgareddau a chymorth a dargedwyd i oresgyn rhwystrau i gyrraedd diogelwch a chymorth. Bydd angen dulliau arbenigol ar gyfer menywod sy’n arbennig o agored i gael eu cam-drin a/neu sydd wedi’u neilltuo, fel menywod ym maes puteindra, menywod o gymunedau pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig, menywod ag anableddau, menywod â phroblemau iechyd meddwl neu gamddefnyddio sylweddau a menywod ifanc mewn gofal”

Y Strategaeth Genedlaethol (Llywodraeth Cymru, 2016)

Y ddarpariaeth gofal a chymorth bresennol

Rhoddodd Llywodraeth Cymru waith ar gontract i Hafan Cymru yn 2015 er mwyn codi ymwybyddiaeth yn holl ysgolion cynradd ac uwchradd Cymru trwy’r prosiect SPECTRWM. Nod y prosiect hwn yw cynorthwyo plant trwy ddarparu sesiynau pwrpasol iddynt ynghylch perthnasoedd iach. Mae trafodaethau’n parhau ynghylch sut y gellir ehangu ar y contract hwn er mwyn ategu’r cyfarwyddyd ymhellach. Yn ogystal, mae darparwyr cymorth arbenigol pob sir yn darparu sesiynau codi ymwybyddiaeth mewn ysgolion a lleoliadau ieuenctid.

Caiff ymgyrchoedd cymunedol eu cydgysylltu yn ystod y flwyddyn er mwyn gwella dealltwriaeth y gymuned o gamdriniaeth a’r cymorth sydd ar gael. Mae Cydgysylltwyr Cam-drin Domestig, gwasanaethau arbenigol a phartneriaid hefyd yn manteisio ar gyfleoedd i godi ymwybyddiaeth mewn lleoliadau cymunedol.

Mae Fframwaith Hyfforddiant Cenedlaethol gorfodol wedi’i sefydlu, ac mae modiwlau hyfforddiant yn cael eu datblygu ar hyn o bryd er mwyn sicrhau bod staff yn hyfforddi’n briodol ar gyfer y lefel maent yn ymwneud â’r achosion ac yn gallu targedu ymholiadau a gweithredu’n briodol lle gwelir camdriniaeth neu drais. Mae hyfforddiant hefyd wedi cael ei drefnu ar gyfer staff y bwrdd iechyd ym meysydd Cam-drin Domestig, Asesu Risg a’r Gynhadledd Amlasiantaeth Asesu Risg, a Cham-drin Domestig a’r Person Hŷn. Ceir ymholiadau ynghylch cam-drin domestig fel mater o drefn gan fydwragedd ac ymwelwyr iechyd. Mae staff adrannau damweiniau ac achosion brys yn cwblhau cwestiynau gyda chleifion er mwyn cynorthwyo i benderfynu a yw’r claf yn cael ei gam-drin.

Bylchau a Meysydd i’w Gwella

  • Codi proffil trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol a’r ddealltwriaeth ohonynt, yn cynnwys ymysg grwpiau agored i niwed megis Pobl Dduon a Lleiafrifoedd Ethnig, pobl anabl, y gymuned LGBT, pobl hŷn, ffoaduriaid a mudwyr
  • Gwreiddio arferion da yn ymwneud ag adnabod, gwybodaeth, ymgynghori ac integreiddio gwasanaethau eraill cysylltiol
  • Adnabod trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn gynharach
  • Gwella addysg am gydberthnasau iach a chydraddoldeb rhyw, gan sicrhau gweithredu rhanbarthol cyson
  • Sicrhau bod gweithwyr proffesiynol yn cael eu hyfforddi i ddarparu ymatebion cyson, effeithiol, amserol a phriodol i ddioddefwyr a goroeswyr
  • Darparu mynediad cydradd i ddioddefwyr at wasanaethau ag adnoddau priodol, sydd o safon gyson uchel, a arweinir gan anghenion, wedi’u seilio ar gryfder, ac sy’n ymateb i’r ddau ryw
  • Datblygu cynlluniau ataliol, wedi’u seilio yn y gymuned, sy’n cynyddu ymwybyddiaeth, yn darparu gwybodaeth ac yn hwyluso mynediad at wasanaethau
  • Cynyddu ymwneud goroeswyr yn y gwaith o gynllunio, cyflenwi a monitro gwasanaethau
  • Datblygu a gweithredu llwybr integredig ar gyfer pob math o drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol
  • Mwy o ffocws ar y tramgwyddwyr, gan eu dal i gyfrif am eu gweithredoedd a darparu cyfleoedd, drwy ymyrraeth a chymorth, iddynt newid eu hymddygiad